ယနေ့ခေတ် ဆံပင်သန့်စင်ဆေး သို့မဟုတ် ရှမ်ပူးတွေမှာ ထိန်းသိမ်းဆေး၊ အမြှုပ်တိုးဆေး၊ ဆံပင်ထိန်းဆေး စသည်ဖြင့် ပါဝင်ပစ္စည်းမျိုးစုံ ပါဝင်ပါတယ်။ သို့သော် မရှိမဖြစ် အရေးကြီးတဲ့ ပါဝင်ပစ္စည်းကတော့ သန့်စင်ဆေး သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်တင်းမာမှု လျှော့ချဆေး (surfactant) ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ မော်လီကျူး ဖွဲ့စည်းပုံက ဆီပါတဲ့ အညစ်အကြေးတွေကို ဆွဲဆောင်ကာ ရေနဲ့ လွယ်လွယ်ကူကူ ဆေးကြောထုတ်နိုင်အောင် ကူညီပေးပါတယ်။
ရှမ်ပူးမှာ သုံးတဲ့ သန့်စင်ဆေးတွေကို ၎င်းတို့၏ ရေတွင်ပျော်ဝင်တဲ့ အားလျှပ်ဝန်အလိုက် အောက်ပါအတိုင်း ၄ မျိုး ခွဲထားပါတယ်။
- အနုတ်အားလျှပ် သန့်စင်ဆေး (Anionic surfactants) သည် သန့်စင်မှု စွမ်းဆောင်ရည် မြင့်မားကာ အမြှုပ်များစွာ ထွက်ပြီး ဈေးလည်း သက်သာသော်လည်း ဆံပင်နှင့် ဦးရေပြားမှ ဆီကို အလွန်အကျွံ ဆေးကြောထုတ်နိုင်သဖြင့် ရေချိုးပြီးနောက် ဆံပင် အခြေအနေ ပျက်စီးစေနိုင်ပြီး ရှမ်ပူးနှင့် မတည့်သူများအတွက် ယားယံမှု ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။
- အပေါင်းအားလျှပ် သန့်စင်ဆေး (Cationic surfactants) — ၎င်းတို့၏ အမြှုပ်ထွက်မှုနှင့် သန့်စင်မှု စွမ်းဆောင်ရည်သည် အနုတ်အားလျှပ်ဆေးလောက် မမြင့်မားသော်လည်း ဆံပင်နှင့် အရေပြား အခြေအနေကို အလွန်ကောင်းမွန်စွာ ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းပေးသဖြင့် ဆံပင်ထိန်းဆေး ထုတ်ကုန်များအတွက် ပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် မကြာခဏ သုံးလေ့ရှိသည်။
- နှစ်ထွေအားလျှပ် သန့်စင်ဆေး (Amphoteric surfactants) သည် အပေါင်းနှင့် အနုတ် အားလျှပ်ဝန် နှစ်မျိုးစလုံး ပေါင်းစပ်ပါဝင်သဖြင့် ဆံပင်ကို ကောင်းစွာ သန့်စင်ပြီး အမြှုပ်များစွာ ထွက်ကာ ရေချိုးပြီးနောက် ဆံပင် အခြေအနေကိုလည်း ထိန်းသိမ်းပေးပြီး ၎င်းတို့တွင် ဂလာ (alkaline) နည်းသဖြင့် ဦးရေပြား ယားယံမှု မဖြစ်စေပါ။ သို့သော် ဈေးကြီးသဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မသုံးကြပါ။
- အားလျှပ်မဲ့ သန့်စင်ဆေး (Nonionic surfactants) သည် သန့်စင်နိုင်စွမ်း မြင့်မားကာ ရေချိုးပြီးနောက် ဆံပင် အခြေအနေကို ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်းပေးသော်လည်း အမြှုပ်နည်းပြီး ဈေးကြီးပါသည်။ ၎င်းတို့ကို သာမန်ရှမ်ပူးများတွင် ပင်မပါဝင်ပစ္စည်းဖြစ်တဲ့ အနုတ်အားလျှပ်ဆေးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တဲ့ ယားယံမှုကို လျှော့ချရန် အထောက်အကူ သန့်စင်ဆေးအဖြစ် အသုံးများပါသည်။
သာမန်ရှမ်ပူးများတွင် ဤအုပ်စုကို ပင်မပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးများပြီး ယားယံမှု လျှော့ချရန် အားလျှပ်မဲ့ သန့်စင်ဆေးနှင့် ရောစပ်လေ့ရှိသည်။ အနုတ်အားလျှပ် သန့်စင်ဆေး ဥပမာများမှာ Sodium lauryl sulfate, Sodium lauryl ether sulfate, Ammonium lauryl sulfate စသည်တို့ ဖြစ်ပါတယ်။
အပေါင်းအားလျှပ် သန့်စင်ဆေး ဥပမာများမှာ Cetrimonium chloride, Behentrimonium chloride
ယားယံမှု နည်းသဖြင့် ကလေးများအတွက်နှင့် သာမန်ရှမ်ပူးနှင့် မတည့်သူများအတွက် ရှမ်ပူးများတွင် ပင်မပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် မကြာခဏ သုံးလေ့ရှိသည်။ နှစ်ထွေအားလျှပ် သန့်စင်ဆေး ဥပမာများမှာ Amino propionates ဖြစ်သည်။
အားလျှပ်မဲ့ သန့်စင်ဆေး ဥပမာများမှာ Cocomide monoethanolamine ဖြစ်သည်။
သန့်စင်ဆေး အုပ်စုအားလုံးကို သိရှိပြီးဖြစ်တဲ့အတွက် ရှမ်ပူး သို့မဟုတ် ဆံပင်အာဟာရဆေးထဲက ဘယ်သန့်စင်ဆေး အုပ်စုက ဘယ်သုံးစွဲသူ အမျိုးအစားနဲ့ သင့်လျော်သလဲ ဆိုတာ လေ့လာကြည့်ကြပါစို့။
- ဆံပင် ပုံမှန်ရှိသူများ ဖြစ်နိုင်ပါက အားလျှပ်မဲ့ သန့်စင်ဆေးကို ပင်မပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် ပါဝင်တဲ့ ရှမ်ပူး သို့မဟုတ် sulfate-free ရှမ်ပူးဖြင့် ရေချိုးသင့်ပါတယ်။ သို့သော် ရှာမတွေ့ပါက သာမန်ရှမ်ပူးကို သုံးပြီး အကြိမ်တိုင်း conditioner နဲ့ ဆက်လုပ်ပါ။
- ဆံပင် ဆီများသူများ သည် အနုတ်အားလျှပ် ဖော်မြူလာ ဖြစ်တဲ့ သာမန်ရှမ်ပူးဖြင့် ပုံမှန် ရေချိုးပြီး ရေအေးနဲ့ သန့်ရှင်းအောင် ဆေးကြောသင့်ပါတယ်။
- ဆံပင် ခြောက်သွေ့သူများ သည် နေ့တိုင်း ရေချိုးခြင်းကို ရှောင်သင့်ပါတယ်။ ရေချိုးတဲ့အခါ နှစ်ထွေအားလျှပ် ဖော်မြူလာ ရှမ်ပူးကို သုံးပြီး အပေါင်းအားလျှပ် သန့်စင်ဆေး ပါဝင်တဲ့ conditioner ဖြင့် ဆံပင်ကို အာဟာရ ဖြည့်ပေးသင့်ပါတယ်၊ အထူးသဖြင့် deep conditioner အမျိုးအစား။
- အရေပြား အထိမခံသူများ သည် နှစ်ထွေအားလျှပ် ဖော်မြူလာ ရှမ်ပူး သို့မဟုတ် ကလေးများအတွက် ရှမ်ပူးကို သုံးသင့်ပါတယ်။
AloEx သည် စာဖတ်သူအားလုံးကို မိမိ၏ ဆံပင်နှင့် ဦးရေပြား အခြေအနေနဲ့ သင့်လျော်တဲ့ ရှမ်ပူးကို ရွေးချယ်ဖို့ တိုက်တွန်းပါတယ်၊ ဒါမှ ဆံပင်ကို သန့်ရှင်းပြီး ကျန်းမာစေနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
Chulalongkorn University ဆေးဝါးသိပ္ပံ ကောလိပ်၏ ဆေးဝါးသိပ္ပံနှင့် ဆေးဝါးစက်မှု ဌာန; Everyday Cosmetics ကို ကျေးဇူးတင်ရှိပါသည်;
ဘန်ကောက်: Chulalongkorn University, 2001, pp. 154-160.
